Dwangmatig gedrag

Wat is dwangmatig gedrag?

Ieder mens kent een zekere mate van dwangmatig gedrag: een paar keer controleren of het gas echt uitgedaan is of niet op de randen van de stoeptegels lopen. Als dit gedrag veelvuldig en langdurig voorkomt en iemand ernstig beperkt wordt in het alledaagse leven, spreken we van een dwangstoornis.

Een dwangstoornis kan bestaan uit dwanggedachten (obsessies) en/of dwanghandelingen (compulsies).

Obsessies zijn terugkerende, storende en ongewenste gedachten die iemand niet van zich af kan zetten. Zo kan iemand de gedachte krijgen dat hij een ernstig ongeluk heeft veroorzaakt of dat hij iemand iets aandoet. Deze gedachten leveren veel onrust en stress op, al weet iemand rationeel dat deze gedachten niet op waarheid berusten.

Compulsies zijn handelingen die iemand moet uitvoeren van zichzelf, zoals het aantikken van objecten, het uitspreken van woorden of het recht leggen van voorwerpen. Smetvrees, teldwang, controledwang of verzameldwang vallen hier onder. Deze handelingen geven op dat moment even rust, maar even later begint hetzelfde proces opnieuw.

Een dwangstoornis kan zowel bij kinderen als volwassenen voorkomen. Mogelijke oorzaken zijn een verhoogde aanleg, het meemaken van ingrijpende ervaringen of langdurige stress.


Gevolgen in het dagelijks functioneren

Als u last heeft van een dwangstoornis, heeft dit grote gevolgen voor uw dagelijks leven. De dwang beheerst uw leven: u kunt er niet los van komen. Als u dwanggedachten heeft, kunt u zo bang worden dat u anderen iets aandoet, dat u niet meer naar buiten durft. In het geval van dwanghandelingen, heeft u misschien zoveel rituelen ontwikkeld voordat u uw huis kunt verlaten, dat het uren duurt voor u daarmee klaar bent.

Als u uw dwang niet kunt uiten, kunt u heel angstig worden, in paniek raken en het gevoel krijgen dat u de controle over de situatie kwijt bent.


Vaktherapie bij dwangmatig gedrag

In vaktherapie staat niet het praten centraal, maar het ervaren en handelen. De vaktherapeut kijkt samen met u naar de momenten waarop de dwang het hevigst is. Wat gebeurt er op dat moment met uw lijf? Waar ervaart u spanning? Welke gedachten heeft u? Welke emotie staat op de voorgrond? U gaat merken op welke manier uw gedachten, uw handelingen en uw emoties met elkaar samenhangen en dat u hier invloed op kunt uitoefenen. In rollenspellen of andere speloefeningen kunt u oefenen met andere manieren van reageren als de spanning hoog oploopt. Zo kunt u ervaren dat de angst en dwang niet de baas over u zijn, maar dat u zelf de regie kunt voeren.


Behandeltraject en werkwijze

Vaktherapie bij dwangmatig gedrag kan individueel of in groepen gegeven worden. In sommige gevallen is de therapie ambulant, maar ook in een (dag)kliniek is dit mogelijk.

Om ervoor te zorgen dat u het aangeleerde nieuwe gedrag ook in de thuissituatie kunt toepassen, werkt de vaktherapeut vaak met opdrachten die u thuis kunt oefenen of met zelf-evaluatielijsten. Omdat iedere dwang weer anders is, zal de therapeut oefeningen op maat voor u aanbieden.


Meer informatie

Herkent u zichzelf of een naaste in bovenstaand verhaal? Kan vaktherapie iets voor u betekenen? Zoek hier een vaktherapeut in uw buurt. Wilt u weten of uw zorgverzekering vaktherapie vergoedt, kijk dan hier.

Neemt u ook eens een kijkje op de website van de Angst, Dwang en Fobie stichting: http://www.adfstichting.nl/Dwang.aspx of bekijk het volgende filmpje op YouTube over leven met een dwangstoornis:

Doen

In vaktherapie is gesprek niet het belangrijkste middel, maar de activiteit: het doen. Het maken van muziek, van een beeldend werkstuk, het doen van een sport of het uitspelen van een scène. Een enkele activiteit maakt soms meer duidelijk dan woorden kunnen uitdrukken.
Klik voor meer >

Zo werkt u al doende aan de oplossing of acceptatie van uw probleem. Dit betekent niet dat de vaktherapeut niet met u zal praten. Dit doet hij wel. Het gaat dan over wat u denkt, voelt of doet bij de verschillende activiteiten.

Door te doen, kunt u oefenen met verschillende vaardigheden. Zo kunt u leren om op een andere manier te reageren op situaties en emoties. U kunt nieuwe mogelijkheden ontdekken en vaste patronen doorbreken. Op deze manier kunt u nieuwe kanten van uzelf ontwikkelen. Al doende leert men!

Ervaren

Vaak is ervaring de beste manier om iets te leren. Zo leert u fietsen niet door erover te praten, maar door te doen: te voelen hoe u evenwicht houdt, trapt en stuurt. Uw lichaam, uw wil, uw gedachten en gevoelens zijn hierbij voortdurend in interactie en beïnvloeden elkaar. Bij vaktherapie staat de ervaring voorop.
Klik voor meer >

Het gaat daarbij om het proces van het ervaren, en niet om een ‘mooi’ of ‘goed’ eindresultaat. U hoeft niet goed te kunnen tekenen, erg sportief of muzikaal te zijn. Gevoelens die moeilijk onder woorden te brengen zijn, kunnen door een muziekstuk of rollenspel verbeeld worden. Misschien bent u juist geneigd om heel veel te praten en te redeneren en bent u hierdoor het contact met uw gevoel kwijt. Ook in dat geval kan de ervaring ervoor zorgen dat emoties weer toegankelijk worden.

Effect

Vaktherapie is erop gericht uw problematiek op te heffen, te verminderen of te accepteren en om terugval te voorkomen. Het gaat hierbij om uw welbevinden. Door de nieuwe ervaringen bij de diverse handelingen krijgt u meer inzicht in uzelf, de ander en de wereld om u heen.
Klik voor meer >

U leert nieuwe mogelijkheden van reageren in het dagelijks leven. U kunt vaste patronen doorbreken. De vaktherapeut draagt er zorg voor dat u de vaardigheden die u in het therapielokaal leert, ook kunt toepassen in uw dagelijks leven.

Zo werkt u al doende aan de oplossing of acceptatie van uw probleem. Dit betekent niet dat de vaktherapeut niet met u zal praten. Dit doet hij wel. Het gaat dan over wat u denkt, voelt of doet bij de verschillende activiteiten.

Door te doen, kunt u oefenen met verschillende vaardigheden. Zo kunt u leren om op een andere manier te reageren op situaties en emoties. U kunt nieuwe mogelijkheden ontdekken en vaste patronen doorbreken. Op deze manier kunt u nieuwe kanten van uzelf ontwikkelen. Al doende leert men!

Het gaat daarbij om het proces van het ervaren, en niet om een ‘mooi’ of ‘goed’ eindresultaat. U hoeft niet goed te kunnen tekenen, erg sportief of muzikaal te zijn. Gevoelens die moeilijk onder woorden te brengen zijn, kunnen door een muziekstuk of rollenspel verbeeld worden. Misschien bent u juist geneigd om heel veel te praten en te redeneren en bent u hierdoor het contact met uw gevoel kwijt. Ook in dat geval kan de ervaring ervoor zorgen dat emoties weer toegankelijk worden.

U leert nieuwe mogelijkheden van reageren in het dagelijks leven. U kunt vaste patronen doorbreken. De vaktherapeut draagt er zorg voor dat u de vaardigheden die u in het therapielokaal leert, ook kunt toepassen in uw dagelijks leven.

Vaktherapeutenbij u in de buurt

Vaktherapeuten staan voor kwaliteit

De zeven beroepsverenigingen werken samen in de Federatie Vaktherapeutische Beroepen (FVB). Meer over FVB >